Annona squamosa L.

เป็นไม้พุ่มขนาดเล็ก ผลัดใบ ลำต้นจริงสูง 1 เมตร และจะแตกกิ่งก้านออกเป็นกิ่งหลัก กิ่งรอง กิ่งแขนง กิ่งย่อย โดยจะแตกกิ่งอยู่ในระดับต่ำถัดจากลำต้นจริง การแตกกิ่งไม่เป็นระเบียบ ลำต้นและทรงพุ่มอาจสูงมากกว่า 5 เมตร ลักษณะเปลือกลำต้นบาง ผิวเปลือกสากหยาบ สีน้ำตาลถึงดำ

ใบเป็นใบเดี่ยว ออกเรียงสลับกันบนกิ่ง สีใบเมื่ออ่อนจะออกสีขาวปนเขียว ใบแก่จะออกสีเขียวเข้มปนน้ำตาล มีลักษณะใบเป็นรูปหอก ปลายใบแหลมหรือค่อนข้าวเรียวแหลม ส่วนโคนใบก็มีลักษณะเป็นรูปลิ่ม เมื่อนำมาขยี้จะมีกลิ่นเฉพาะตัว

ดอกจะแทงออกเป็นตาดอกตามกิ่ง ทั้งกิ่งแก่หรือส่วนของลำต้น มักจะออกในฤดูใบไม้ผลิ หลังจากผลัดใบแล้ว หรือในช่วงต้นฤดูฝน หลังได้รับความชื้นหรือน้ำแล้ว ดอกของน้อยหน่าจะแทงออกเป็นกลุ่มๆ 2-5 ดอก ในจุดเดียวกัน เป็นดอกสมบูรณ์เพศ

ผลเป็นผลรวม เกิดจากดอกเดียว แต่ประกอบด้วยรังไข่หลายอัน ซึ่งรูปร่างและขนาดของผลแตกต่างกันไปตามพันธุ์ การดูแล โดยมากจะกลมรี ผิวเปลือกเป็นตานูน มีสีเขียว เขียวอ่อนแกมเหลืองเมื่อสุก เนื้อจะนุ่ม ชุ่มน้ำ มีรสชาติหวาน หอม

ราก ใช้เป็นยาระบาย ถอนพิษเบื่อเมา ทำให้เกิดการอาเจียน และแก้พิษงูได้ เปลือกต้นและเนื้อไม้ แก้ฟกช้ำ บวม แก้กลากเกลื้อน มีฤทธิ์ฆ่าพยาธิผิวหนัง พยาธิลำไส้ ผล และส่วนของเปลือกผล ใช้แก้พิษงู แก้ฝีในคอ เป็นยาเย็น ยาระบายอ่อนๆ แก้ธาตุไม่ปกติ ขับเสมหะ ลดเสมหะ เมล็ดเป็นยาฆ่าเหา ใบใช้ทำชา ช่วยลดน้ำตาล ลดไขมัน ลดความดัน ขับเหงื่อ แก้ไข้